Açık pozisyon (Open Interest) nedir, nasıl hesaplanır?

Açık pozisyon (open interest, OI), vadeli işlem ya da opsiyon piyasasında belirli bir anda henüz kapatılmamış toplam sözleşme miktarıdır. Her sözleşmenin bir alıcısı (long) ve bir satıcısı (short) olduğu için açık pozisyon piyasanın yönünü değil, piyasaya ne kadar pozisyon ve kaldıraçla bağlanıldığını gösterir.

Vadeli işlemlerde (futures) bir varlığın kendisini değil, fiyatına bağlı bir sözleşmeyi alıp satarsınız. Bu sözleşmeler kapatılana kadar "açık" kalır; açık pozisyon tam olarak bu açık sözleşmeleri sayar.

Neden her sözleşme bir kez sayılır?

Bir long pozisyon açıldığında karşısında mutlaka bir short pozisyon da vardır. 1 BTC'lik bir long ile karşısındaki 1 BTC'lik short iki ayrı pozisyon gibi görünse de aynı sözleşmenin iki tarafıdır. Bu yüzden açık pozisyon yalnızca bir tarafı sayar: 1 BTC long ve 1 BTC short, 1 BTC açık pozisyon eder.

Bu basit gerçeğin önemli bir sonucu vardır: piyasa genelinde toplam long büyüklüğü her zaman toplam short büyüklüğüne eşittir. "Long'lar short'lardan fazla" cümlesi, büyüklük açısından doğru olamaz. Farklı olabilen şey, kaç kişinin hangi tarafta durduğu ve hangi tarafın daha istekli davrandığıdır.

Açık pozisyon nasıl artar, nasıl azalır?

Açık pozisyonun değişimi, işlemin iki tarafının pozisyon açıyor mu yoksa kapatıyor mu olduğuna bağlıdır:

Varsayımsal bir piyasada adım adım ilerleyelim:

1. Ali 1 BTC long açar, Ayşe 1 BTC short açar. Açık pozisyon 1 BTC olur.
2. Can 2 BTC long açar, Deniz 2 BTC short açar. Açık pozisyon 3 BTC'ye çıkar.
3. Ali long'unu kapatmak için 1 BTC satar; alıcı Eren yeni bir long açar. Pozisyon el değiştirir, açık pozisyon 3 BTC'de kalır.
4. Can long'unu kapatmak için 2 BTC satar, Deniz short'unu kapatmak için 2 BTC alır. Açık pozisyon 1 BTC'ye iner.

Bu dört adımda toplam 6 BTC'lik işlem hacmi oluştu, ama sonunda yalnızca 1 BTC'lik açık pozisyon kaldı: Eren'in long'u ve Ayşe'nin short'u. Likidasyonlar da açık pozisyonu azaltır. Likidasyon, teminatı yetmeyen bir pozisyonun borsa tarafından zorla kapatılmasıdır; her zorunlu kapanış, açık sözleşmelerden birinin ortadan kalkması demektir.

Açık pozisyon ile işlem hacmi farkı

İki kavram sık karıştırılır:

• İşlem hacmi bir akıştır: belirli bir sürede ne kadar sözleşmenin el değiştirdiğini ölçer. Her işlemle artar ve her yeni dönemde sıfırdan sayılır.
• Açık pozisyon bir stoktur: belirli bir anda piyasada ne kadar açık risk durduğunu ölçer. Pozisyonlar kapanmadıkça günler, haftalar boyunca birikebilir.

Bir benzetme: hacim, bir otoparkın girişinden ve çıkışından geçen araç sayısıdır; açık pozisyon ise o anda içeride park etmiş araç sayısı. Çok sayıda araç girip çıkabilir ama otopark yarı boş kalabilir. Tersine, giriş çıkış azken otopark yavaş yavaş dolabilir.

Yüksek hacim ama yatay seyreden açık pozisyon, aynı pozisyonların hızla el değiştirdiğini gösterir. Düşük hacim ama sürekli artan açık pozisyon ise sessizce biriken kaldıraçlı riske işaret edebilir.

Birime dikkat: coin mi, dolar mı?

Açık pozisyon iki şekilde gösterilir: sözleşme ya da coin adediyle veya dolar karşılığıyla. Dolar karşılığı, fiyat değiştiğinde yeni pozisyon açılmasa bile değişir.

Varsayımsal bir örnek: bir borsada 10.000 BTC açık pozisyon var ve fiyat 50.000 $. Dolar karşılığı 500 milyon $ eder. Fiyat 55.000 $'a çıkarsa ve tek bir yeni pozisyon bile açılmasa, dolar cinsinden açık pozisyon 550 milyon $'a yükselir. "Açık pozisyon %10 arttı" başlığı, aslında yalnızca fiyatın %10 arttığını söylüyor olabilir. Gerçek pozisyon değişimini görmek için coin cinsinden veriye bakmak gerekir.

Ayrıca açık pozisyon çoğu zaman tek bir borsa ya da tek bir sözleşme türü için gösterilir. USDT ile teminatlandırılan (USDT-M) ve coinin kendisiyle teminatlandırılan (COIN-M) sözleşmeler ayrı izlenebilir. Bir borsanın verisi tüm piyasayı temsil etmeyebilir; opsiyon piyasasındaki açık pozisyon da ayrı bir veridir.

Açık pozisyon neyi anlatır, neyi anlatmaz?

Açık pozisyon şu sorulara ışık tutar:

• Piyasaya ne kadar kaldıraçlı pozisyon bağlanmış?
• Yeni katılımcılar mı geliyor, yoksa mevcut pozisyonlar mı kapanıyor?
• Sert bir fiyat hareketinde zorla kapatılabilecek ne kadar pozisyon birikmiş?

Ancak açık pozisyon tek başına yön söylemez. Artan açık pozisyon hem yeni long'larla hem de yeni short'larla oluşur, çünkü ikisi her zaman birlikte açılır. Hangi tarafın daha istekli olduğunu anlamak için fiyat hareketine, fonlama oranına (funding rate, vadesiz sözleşmelerde long ve short taraflar arasında düzenli yapılan ödeme) ve likidasyonlara birlikte bakmak gerekir. Açık pozisyon ile fiyatın birlikte hareketinden doğan senaryolar ise başlı başına ayrı bir okuma konusudur.

Sezga terminalinde açık pozisyon; fonlama oranı, mark price, long/short oranı ve Binance vadeli likidasyon akışıyla birlikte izlenebilir. Bu verileri yan yana görmek, açık pozisyondaki bir düşüşün gönüllü kapanışlardan mı yoksa zorla kapatılan pozisyonlardan mı geldiğini ayırt etmeyi kolaylaştırır.

Özet

• Açık pozisyon, belirli bir anda kapatılmamış toplam vadeli ya da opsiyon sözleşmesi miktarıdır ve her sözleşmeyi bir kez sayar.
• İki taraf da yeni pozisyon açtığında artar, iki taraf da kapattığında azalır, pozisyon el değiştirdiğinde değişmez.
• İşlem hacmi bir akışı, açık pozisyon ise birikmiş stoku ölçer.
• Dolar cinsinden açık pozisyon fiyatla birlikte değişir; gerçek değişimi görmek için coin cinsinden veriye bakın.
• Açık pozisyon yön göstermez; fiyat, fonlama oranı ve likidasyonlarla birlikte okunmalıdır.